บ้านกองทุนกฎหมายว่าไว้ยังไง
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 654 กำหนดห้ามคิดดอกเบี้ยเงินกู้เกิน ร้อยละ 15 ต่อปี ถ้าสัญญากำหนดเกินกว่านั้น ให้ลดลงมาเหลือ 15% และยังมี พ.ร.บ.ห้ามเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา พ.ศ. 2560 กำหนดโทษอาญาสำหรับผู้ให้กู้ที่เรียกดอกเบี้ยเกินอัตราที่กฎหมายกำหนดด้วย — กองทุนหมู่บ้านเป็นผู้ให้กู้เช่นกัน จึงอยู่ใต้เพดานนี้ และข้อบังคับกองทุนส่วนใหญ่กำหนดอัตราต่ำกว่านั้นมาก (ที่พบบ่อยคือ 4–12% ต่อปี)
จุดพลาดที่พบบ่อยที่สุด: "ร้อยละต่อเดือน"
หลายกองทุนเคยชินกับการพูดว่า "ดอกร้อยละบาท" (1% ต่อเดือน) ซึ่งเท่ากับ 12% ต่อปี — ยังไม่เกินเพดาน แต่ถ้าเผลอตั้ง "ร้อยละบาทครึ่ง" (1.5% ต่อเดือน) จะเท่ากับ 18% ต่อปี เกินเพดานทันที ข้อสังเกต: เวลาเขียนข้อบังคับหรือสัญญา ให้ระบุอัตราเป็น "ต่อปี" เสมอ จะไม่หลงหน่วย
ดอกเบี้ยคงที่ (flat) กับลดต้นลดดอก ไม่เท่ากัน
| แบบ | วิธีคิด | สิ่งที่ต้องรู้ |
|---|---|---|
| คงที่ (flat rate) | คิดดอกเบี้ยจากเงินต้นเต็มก้อนตลอดอายุสัญญา เช่น กู้ 20,000 ดอก 6% ต่อปี 1 ปี = ดอกเบี้ย 1,200 บาทเท่ากันทุกกรณี | ถ้าผ่อนคืนรายงวด อัตราดอกเบี้ยที่จ่ายจริง (effective rate) จะสูงกว่าตัวเลขที่เขียนไว้เกือบเท่าตัว เพราะเงินต้นทยอยลดแต่ดอกไม่ลดตาม — flat 8% ผ่อน 12 งวด จ่ายจริงใกล้ 15% แล้ว |
| ลดต้นลดดอก | คิดดอกเบี้ยจากเงินต้นคงเหลือจริงของแต่ละงวด ผ่อนไปเท่าไหร่ ดอกงวดถัดไปก็ลดลง | เป็นธรรมกับสมาชิกกว่า ตัวเลขในสัญญาตรงกับที่จ่ายจริง แต่คำนวณมือยาก — ต้องมีตารางผ่อนต่อสัญญา |
⚠️ ประเด็นที่กรรมการควรระวัง: การตั้ง flat rate สูง ๆ เพราะเห็นว่า "ตัวเลขยังไม่ถึง 15" อาจทำให้อัตราที่แท้จริงที่สมาชิกจ่ายเกินเพดานได้ ทางที่ปลอดภัยคือใช้ลดต้นลดดอก หรือถ้าใช้ flat ให้ตั้งอัตราต่ำพอที่อัตราแท้จริงไม่เกินเพดานและเป็นธรรมกับสมาชิก
ค่าปรับล่าช้ากับค่าธรรมเนียมนับยังไง
- ค่าปรับผิดนัด (เบี้ยปรับ) — กำหนดได้ตามข้อบังคับ แต่ต้องสมเหตุสมผล ศาลมีอำนาจลดเบี้ยปรับที่สูงเกินส่วนได้ และแนวปฏิบัติที่ดีคือปรับจากยอดที่ค้างจริง ไม่ใช่จากวงเงินทั้งสัญญา
- ค่าธรรมเนียม — ค่าธรรมเนียมที่แท้จริง (เช่น ค่าอากรแสตมป์ตามจริง) แยกจากดอกเบี้ยได้ แต่การตั้ง "ค่าธรรมเนียม" ก้อนใหญ่เพื่อเลี่ยงเพดานดอกเบี้ย มีความเสี่ยงถูกนับรวมเป็นดอกเบี้ยแฝง
- บันทึกแยกประเภทเสมอ — ดอกเบี้ย / เบี้ยปรับ / ค่าธรรมเนียม ต้องแยกบรรทัดในใบเสร็จและในบัญชี ตรวจย้อนได้ว่าเก็บอะไรไปเท่าไหร่
สรุปสำหรับกรรมการ
- ระบุอัตราดอกเบี้ยเป็น % ต่อปี ในข้อบังคับและสัญญาทุกฉบับ
- เพดานตามกฎหมายคือ 15% ต่อปี — เกินไม่ได้ไม่ว่ากรณีใด
- ใช้ flat rate ต้องรู้ว่าอัตราแท้จริงสูงกว่าตัวเลขบนกระดาษ
- ทุกงวดรับชำระ แยกต้น-ดอก-ค่าปรับ ให้ชัดในใบเสร็จ